किमान तीन दशके तरी आपल्या सौंदर्याबरोबरच, सशक्त अभिनयाने सुचित्रा सेन या बंगाली चित्रपटाच्या सुवर्णयुगातील एक महत्त्वाच्या साक्षीदार ठरल्या. अग्निपरीक्षा, देवदास, सात पाके बंधा हे त्यांचे बंगाली चित्रपट विशेष लक्षात राहिले. हरणासारखे नेत्रसौंदर्य (मृगनयनी) लाभलेल्या सुचित्रा सेन यांनी सत्तरच्या दशकात चित्रपटसृष्टी सोडली. नेहमी सार्वजनिक जीवनात मिसळणे टाळणाऱ्या सुचित्रा सेन या बंगालच्या ‘ग्रेटा गाब्रो’ म्हणून प्रसिद्ध होत्या. कन्नन देवी यांच्यानंतर बंगालमधील एकाही अभिनेत्रीला सुचित्रा सेन यांच्याइतके चाहते मिळाले नाहीत. त्यांची लोकप्रियता इतकी होती, की दुर्गापूजेच्या वेळी दुर्गा, लक्ष्मी व सरस्वती यांच्या प्रतिमा सुचित्रा सेन यांच्या चेहऱ्यावर बेतल्या जात असत.
‘शेष कोठाई’ या चित्रपटापासून त्यांनी १९५२ मध्ये सुरुवात केली व नंतर बिमल रॉय यांच्या १९५५ मधील ‘देवदास’ या चित्रपटात त्यांना दिलीपकुमारच्या देवदासबरोबर साकारलेल्या पारोच्या भूमिकेसाठी राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला होता. बंगाली अभिनेते उत्तम कुमार यांच्याबरोबर त्यांची चांगली जोडी पडद्यावर जुळली. त्यांचे हारनो सूर (१९५७), अग्निपरीक्षा (१९५४), सप्तपदी (१९६१), ग्रिहदाह (१९६७), इंद्राणी (१९५८), सागरिका (१९५६), बिपाशा (१९६२), कमल लता (१९६९), अलो आमार अलो (१९७२), हर मन हर (१९७२) व प्रियो बंधाबी (१९७५) हे चित्रपट संस्मरणीय ठरले.
त्यांनी ५२ बंगाली तर ७ हिंदी चित्रपट केले. भारतभूषणबरोबरचा चंपाकली, देव आनंदबरोबर सरहद, बंबई का बाबू यासह ममता हा एक चित्रपटही त्यांनी केला होता. १९७४मध्ये त्यांनी ‘देवदास’नंतर गुलजार यांच्या ‘आँधी’ चित्रपटाने सर्वाचे लक्ष वेधून घेतले. संजीव कुमार यांच्यासमवेत त्यांनी जी भूमिका केली होती, त्यात त्यांची भूमिका ही इंदिरा गांधी यांच्या जीवनाशी मिळतीजुळती होती त्यामुळे तेव्हा वाद निर्माण झाला होता. १९७८मध्ये त्यांनी सौमित्र चटर्जी यांच्याबरोबर ‘प्रणोय पाश’ हा चित्रपट केला. तो पडला. त्यानंतर सुचित्रा सेन कधीच कुणाला दिसल्या नाहीत व २००५ मध्ये त्यांनी दादासाहेब फाळके पुरस्कार नाकारला होता.
त्यांच्या इच्छेनुसार त्यांच्या कुटुंबीयांनी रुग्णालयात दाखल केल्यानंतरही गुप्तता पाळली होती. त्यांनी सार्वजनिक जीवनातून घेतलेली माघार हा अखेपर्यंत गूढ राहिलेला विषय होता. रामकृष्ण मिशनच्या अनुयायी असलेल्या सुचित्रा सेन भारत महाराज यांच्या निधनानंतर कोलकाता येथील बेलूर मठात सार्वजनिकरीत्या उपस्थित होत्या. त्यांच्या कन्या मुनमुन सेन या बंगाली अभिनेत्री असून त्या त्यांच्या आईने ठेवलेला सौंदर्याचा व अभिनयाचा वारसा याच्या छायेतून बाहेर येऊ शकल्या नाहीत. त्यांच्या नाती रिया व रायमा यांनी काही बॉलिवडू चित्रपट केले. ‘सात पाके बंधा’ या चित्रपटातील भूमिकेसाठी मॉस्को आंतरराष्ट्रीय महोत्सवात त्यांना १९६३ मध्ये गौरवण्यात आले होते. १९५३-१९७५ या काळात त्यांनी उत्तमकुमार यांच्यासमवेत ३० चित्रपट केले होते. त्या वेळी त्यांचे सूत जुळल्याच्याही चर्चा होत्या. विष्णुप्रिया, रीना ब्राऊन व बिजया या चित्रपटांतील भूमिकांमुळे त्यांना रोमँटिक अभिनेत्रीचा मान मिळाला. सेन यांचा जन्म १९३१ मध्ये आताच्या बांगलादेशात करुणमय व इंदिरा दासगुप्ता या दाम्पत्याच्या पोटी झाला. त्यांचे नाव रमा दासगुप्ता असे होते. सुचित्रा सेन यांचा विवाह दिबानाथ सेन यांच्याशी १९४७ मध्ये झाला. त्यानंतर त्यांची चित्रपट कारकीर्द सुरू झाली, पण त्यांच्या यशाने त्यांच्या विवाहात अनेक अडथळे आले होते.
सुचित्रा सेन यांचे हारनो सूर (१९५७), अग्निपरीक्षा (१९५४), सप्तपदी (१९६१), ग्रिहदाह (१९६७), इंद्राणी (१९५८), सागरिका (१९५६), बिपाशा (१९६२), कमल लता (१९६९), अलो आमार अलो (१९७२), हर मन हर (१९७२) व प्रियो बंधाबी (१९७५) हे चित्रपट संस्मरणीय ठरले.
हजारपेक्षा जास्त प्रीमियम लेखांचा आस्वाद घ्या ई-पेपर अर्काइव्हचा पूर्ण अॅक्सेस कार्यक्रमांमध्ये निवडक सदस्यांना सहभागी होण्याची संधी ई-पेपर डाउनलोड करण्याची सुविधा